Digitale geletterdheid en AI vragen om doordachte keuzes

Geschreven door Laura Walter-Goudsmit

De Staat van het Onderwijs 2026 laat een genuanceerd beeld zien van het Nederlandse onderwijs. Veel gaat goed, en dagelijks zetten leraren en schoolleiders zich met grote betrokkenheid in voor hun leerlingen. Tegelijkertijd maakt het rapport duidelijk dat er vraagstukken zijn die niet eenvoudig op te lossen zijn. In deze blog deel ik mijn reflectie op digitale geletterdheid en AI, geplaatst binnen die bredere context.

meisje krijgt idee over scholing

Een systeem met betrokken professionals, onder complexe druk

Het rapport laat zien dat ongeveer 82% van de scholen als voldoende wordt beoordeeld. Tegelijkertijd blijft er een groep scholen en opleidingen waar de kwaliteit onder druk staat, met name in het mbo.
Wat daarbij belangrijk is om te benadrukken: deze uitkomsten zeggen weinig over de inzet van leraren. Integendeel. Het rapport beschrijft juist een onderwijspraktijk waarin leraren dagelijks omgaan met:

  • grote verschillen tussen leerlingen
  • toenemende verwachtingen
  • en beperkte tijd en ruimte

De uitdaging zit dus niet primair in motivatie of inzet, maar in de complexiteit van het systeem waarin zij werken.

De positie van schoolleiders: balanceren tussen urgenties

Voor schoolleiders wordt dit nog zichtbaarder. In het voorwoord van het rapport wordt hun dagelijkse praktijk treffend beschreven: zij schakelen continu tussen personeelstekorten, administratieve verplichtingen, oudervragen en externe samenwerking.

Dat leidt tot een fundamenteel dilemma:

  • er is een duidelijke noodzaak tot onderwijsontwikkeling
  • maar er is beperkt tijd en ruimte om daar structureel aan te werken

Juist thema’s als digitale geletterdheid en AI vragen om strategisch leiderschap, terwijl de praktijk vaak vraagt om operationeel handelen.

Digitale geletterdheid: belangrijk, maar nog zoekend naar vorm

Het rapport positioneert digitale geletterdheid terecht als één van de basisvaardigheden. Dat onderstreept het belang voor leerlingen om goed te kunnen functioneren in een digitale samenleving.

Tegelijkertijd zie ik – in lijn met het rapport – dat de uitwerking hiervan nog zoekend is. Digitale geletterdheid is:

  • niet altijd structureel ingebed
  • vaak afhankelijk van individuele initiatieven
  • nog onvoldoende verbonden met andere vakgebieden

Dat is begrijpelijk. Het vraagt namelijk om curriculumontwikkeling, professionalisering én tijd – en juist die tijd staat onder druk.

AI: versnelling in een systeem dat al onder spanning staat

De opkomst van generatieve AI maakt deze situatie nog complexer. In het hoger onderwijs wordt al zichtbaar dat studenten AI gebruiken en dat instellingen zoeken naar passende kaders.

Dit roept nieuwe vragen op:

  • Wat betekent dit voor toetsing?
  • Hoe begeleiden we leerlingen in verantwoord gebruik?
  • Welke vaardigheden worden belangrijker?

AI vraagt dus niet alleen om technische kennis, maar vooral om pedagogische en didactische keuzes.

Digitalisering en ongelijkheid: een nieuw spanningsveld

Een ander belangrijk punt is kansengelijkheid. Wanneer digitale geletterdheid en AI-toepassingen per school verschillen, ontstaat er een nieuwe vorm van ongelijkheid.

Niet omdat scholen dit willen, maar omdat:

  • randvoorwaarden verschillen
  • expertise ongelijk verdeeld is
  • en prioriteiten onder druk staan

Dit maakt digitale geletterdheid niet alleen een onderwijskundig, maar ook een maatschappelijk vraagstuk.

Conclusie (mijn perspectief)

Wat ik in dit rapport terugzie, sluit aan bij wat ik eerder heb beschreven: de uitdaging in het onderwijs zit niet in de bereidheid van professionals, maar in de spanning tussen ambities en mogelijkheden.

Digitale geletterdheid en AI maken die spanning zichtbaar. We erkennen het belang, maar de structurele inbedding vraagt om keuzes die verder gaan dan het klaslokaal alleen.

Voor mij ligt de kern in het creëren van ruimte:

  • ruimte voor schoolleiders om te sturen op ontwikkeling
  • ruimte voor leraren om zich te professionaliseren
  • en ruimte om digitale geletterdheid echt onderdeel te maken van de basis

Niet als extra, maar als geïntegreerd onderdeel van goed onderwijs.

Bronnen & Referenties

De Staat van het Onderwijs 2026 – https://www.onderwijsinspectie.nl/documenten/2026/04/15/rapport-de-staat-van-het-onderwijs-2026

  • Voorwoord en rol schoolleiders: p. 5–6
  • Kwaliteit van het onderwijs en oordelen scholen: p. 12–15
  • Kwaliteitszorg en herstel: p. 12–13
  • Basisvaardigheden en digitale geletterdheid: p. 48–49, 63
  • Generatieve AI in het onderwijs: p. 24
  • Ongelijkheid en context: p. 5–6