Er ligt een tijdlijn. Er zijn programma’s, een curriculum, interventiemodellen en hulpmiddelen. Op het eerste gezicht lijkt alles aanwezig.
Maar het fundament ontbreekt.

In deze blog deel ik — Laura Walter-Goudsmit — mijn reflectie op basis van de bijdragen van de sprekers, de gepresenteerde modellen en de vraagstukken die naar voren kwamen. Juist in die combinatie wordt zichtbaar waar het écht schuurt.

Deze blog is geen verwijt, maar een wake-up call. Een persoonlijke reflectie, gebaseerd op deze dag én op jarenlange ervaring naast het onderwijs, met focus op digitale bekwaamheid, digitale transformatie en de adoptie en borging van digitale vaardigheden.

Wat opviel in de presentaties, is hoe goed we inmiddels zijn in organiseren. Er liggen heldere tijdlijnen richting 2031, er zijn landelijke programma’s zoals NAPL en Sterke onderwijsprofessionals in de digitale transitie, rollen zijn verdeeld over scholen, opleiders, overheid en ondersteuningspartners, en er is financiering beschikbaar voor implementatie en professionalisering. Ook zijn er concrete hulpmiddelen en stappenplannen ontwikkeld.

Er is zelfs een uitgewerkt interventiemodel dat laat zien hoe professionalisering leidt tot betere inzet van ICT, sterkere digitale didactiek en uiteindelijk betere leeruitkomsten.

Op papier klopt het systeem.

Maar tegelijkertijd ontbreekt de kernvraag: wat is precies de bekwaamheid die we bij leraren willen ontwikkelen als het gaat om digitale vaardigheden, in lijn met de implementatie van digitale geletterdheid als basisvaardigheid in het onderwijs?

De manier waarop we professionalisering organiseren is sterk en herkenbaar. We werken met PDCA-cycli, zetten in op samenwerking en reflectie en hebben aandacht voor zowel vakinhoud als digitale didactiek. Ook randvoorwaarden zoals tijd, leiderschap en visie krijgen terecht aandacht.

Vaak wordt dit samengebracht in de bekende driehoek van willen, kunnen en weten: motivatie, middelen en kennis.

Maar juist hier zit het probleem. We weten hoe we moeten professionaliseren — maar niet waartoe.

We vragen veel van leraren, maar definiëren te weinig. Iedereen is het erover eens dat iedere leraar iets moet met digitale geletterdheid, maar tegelijkertijd blijven essentiële vragen onbeantwoord. Wat moet een leraar concreet kunnen? Wanneer ben je startbekwaam, en wanneer vakbekwaam? En welke vaardigheden zijn nodig om digitale geletterdheid goed te kunnen onderwijzen?

Door dat die vragen onbeantwoord blijven, ontstaat een fundamenteel probleem: we bouwen en implementeren een curriculum digitale geletterdheid, zonder te definiëren hoe leraren dit moeten uitvoeren en op welk niveau zij daarvoor bekwaam moeten zijn.

Het probleem is dus niet dat deze kaders ontbreken, maar dat ze niet verplicht zijn, niet verankerd zijn en niet als standaard worden gehanteerd.
Daardoor ontstaat een situatie waarin het gebruik ervan afhankelijk is van toeval. De ene opleiding gebruikt ze wel, de andere niet. Sommige scholen kennen ze, andere nauwelijks. En professionalisering sluit er soms op aan, maar vaak ook niet.

Het kiezen van een referentiekader is geen bureaucratische stap, maar een noodzakelijke voorwaarde voor kwaliteit.
Zonder standaard ontbreekt richting, ontstaat ongelijkheid tussen leraren en scholen, sluiten opleidingen en praktijk onvoldoende op elkaar aan en blijft professionalisering versnipperd. Bovendien wordt het lastig om kwaliteit te borgen of te toetsen.
Met een standaard ontstaat juist samenhang, duidelijkheid en doelgerichtheid.

Wat we nu zien, is geen gezonde diversiteit maar fragmentatie. Scholen kiezen hun eigen routes, aanbieders ontwikkelen programma’s zonder duidelijke kwaliteitsbasis, opleidingen maken verschillende keuzes en professionalisering varieert sterk in inhoud en niveau.
Dat leidt onvermijdelijk tot ongelijkheid tussen leerlingen, verschillen in onderwijskwaliteit en een inefficiënt en soms onveilig gebruik van digitale middelen.

Ik schrijf dit vanuit een overtuiging die ik al jaren uitspreek: digitale geletterdheid vraagt om een stevig, wetenschappelijk onderbouwd fundament in de bekwaamheid van de leraar. Wat ik vandaag opnieuw zag, is dat we de kennis, de kaders en de ervaring al hebben — maar nog geen gezamenlijke keuzes maken.

Want laten we eerlijk zijn:

We kunnen geen digitale geletterdheid implementeren als onderwijsprofessionals niet beschikken over een helder, gedeeld en aantoonbaar basisniveau aan digitale en digitale didactische bekwaamheid

Zonder dat fundament blijven we organiseren — maar bouwen we op drijfzand. Hoe goed bedoeld het ook is — zonder basis missen we de essentie.

Wil je na het lezen van deze blog van gedachten met mij wisselen? Neem gerust contact met mij op.